Илон Маскнинг Остинда операторсиз роботаксиларни ишга тушириши нафақат транспорт тизимида, балки сунъий интеллектга бўлган ишонч масаласида ҳам кескин баҳсларни келтириб чиқарди. Тесла узоқ кутилган тўлиқ автономияни Остин кўчаларида намойиш эта бошлаган бўлса-да, компаниянинг Миллий йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармасига (NHTSA) топширган ҳисоботидаги камида еттита йўл-транспорт ҳодисаси тизимнинг ҳали мукаммал эмаслигидан далолат беради. Асосий зиддият шундаки, компания юқори технологияли келажакни ваъда қилмоқда, бироқ хавфсизлик ва ҳуқуқий тартибга солиш масалалари ҳамон «кулранг ҳудуд»да қолмоқда.
Тесланинг роботакси лойиҳаси 2025 йилнинг июнь ойида Остинда 25-30 та автомобиль билан синовдан ўтказила бошланган эди. Ўшанда хавфсизликни назорат қилувчи ходимлар иштирокида амалга оширилган сафарлар йил якунига келиб бутунлай ҳайдовчисиз шаклга ўтди. 2026 йил январига келиб эса, ушбу хизмат оддий йўловчилар учун очиқ деб эълон қилинди. Бу жараён Тесланинг нафақат автомобиль ишлаб чиқарувчи, балки глобал сунъий интеллект гиганти сифатидаги мавқеини мустаҳкамлашга қаратилган стратегиясининг бир қисмидир.
Бироқ, тизимли таҳлил шуни кўрсатадики, роботаксиларнинг ишга туширилиши техник мукаммалликдан кўра кўпроқ бозордаги рақобат ва сиёсий муҳитга боғлиқ бўлиб қолмоқда. Тесла сунъий интеллект бўлими раҳбари Ашок Эллусвамининг эътирофига кўра, Остиндаги барча машиналар ҳам ҳозирча тўлиқ автономияга эга эмас. Бу эса тизимнинг «босқичма-босқич» жорий этилиши ортида техник ноаниқликлар ва кутилмаган вазиятлардан қўрқув борлигини англатади. Айниқса, FSD (Full Self-Driving) тизимининг Европа Иттифоқи ва Хитой каби қатъий назорат қилинадиган бозорларга кириши катта синов бўлади.
Экспертларнинг фикрича, Тесланинг ёндашуви «аввал амалга ошир, кейин тўғирла» тамойилига асосланган. Бу усул дастурий таъминот соҳасида самарали бўлиши мумкин, аммо йўлларда одамлар ҳаёти билан боғлиқ вазиятда кечирилмас хатоларга олиб келиши эҳтимоли юқори. NHTSA ҳисоботидаги еттита ЙТҲ деталлари очиқланмаётгани жамоатчиликда шубҳа уйғотмоқда. Агар машина хатоси туфайли инсон саломатлигига зарар етса, жавобгарлик кимнинг зиммасида бўлади: алгоритмни ёзган дастурчинингми, автомобиль эгасинингми ёки тизимни сертификатлаган давлат органинингми? Ҳозирча бу саволга ҳуқуқий ечим топилмаган.
Шу билан бирга, Маскнинг Optimus роботлари ҳақидаги баёноти роботакси лойиҳасининг масштабини кўрсатади. Агар автомобиль бошқаришдан 100 баробар мураккаб бўлган одамсимон роботлар 2027 йилда сотувга чиқиши керак бўлса, роботаксилар Тесла учун улкан маълумотлар базасини йиғиш майдонига айланади. Тизим минглаб соатлик реал ҳайдовчилик тажрибасини «ўрганмоқда», аммо алгоритмлар инсон мантиғи ва кутилмаган вазиятлардаги интуицияни алмаштира оладими?
Ҳозирги ҳолатда энг катта тўсиқ — инфратузилма ва ижтимоий қабул қилиш даражасидир. Остиндаги тажриба Тесла учун локал муваффақият бўлиши мумкин, лекин глобал миқёсда бу тизим турли йўл белгилари, об-ҳаво шароити ва маданий ҳайдаш услубларига қанчалик мослаша олиши номаълум. Ечимнинг кечикишига сабаб фақат технология эмас, балки суғурта ва хавфсизлик стандартларининг янги даврга тайёр эмаслигидадир.
Хулоса қилиб айтганда, Тесла роботаксиларининг Остин кўчаларига чиқиши — бу қайтариб бўлмас жараённинг бошланиши. Биз технологик қулайлик ва шахсий хавфсизлик ўртасидаги танлов олдида турибмиз. Машиналар ҳайдовчисиз ҳаракатланмоқда, бироқ инсоният бундай эркинликка ҳуқуқий ва ахлоқий жиҳатдан тайёрми? Бу саволнинг жавоби навбатдаги ЙТҲ ҳисоботларида ёки аксинча, авариялар сонининг кескин камайишида намоён бўлади.
