Жиззах вилояти Жиноят ишлари бўйича Зомин туман суди Шароф Рашидов тумани собиқ ҳокими Махмуд Холбутаев ва ҳокимлик бош мутахассиси Н.И.га нисбатан якуний ҳукмни эълон қилди. Собиқ ҳоким пора олиш, ўзлаштириш ва ер бериш тартибини бузиш каби бир қатор оғир жиноятларда айбдор деб топилиб, 11 йил муддатга озодликдан маҳрум этилди. Ушбу мақолада биз воқеа тафсилотлари, қонунчилик асослари ва мазкур ҳукмнинг минтақадаги бошқарув тизими учун аҳамиятини таҳлил қиламиз.

Жиноят тафсилотлари: 30 минг долларлик «келишув»

Суд материалларига кўра, жиноий занжир Шароф Рашидов тумани ҳокимлигининг қурилиш ва коммуникациялар масалалари бўйича бўлими бош мутахассиси Н.И. ҳамда туман ҳокими ўртасидаги келишув асосида шаклланган. Тадбиркордан мактаб қурилиши учун ажратилган 1,7 гектар ер майдонида 8 та кўп қаватли уй қуришга рухсат олиб бериш эвазига 30 000 АҚШ доллари миқдорида пора талаб қилинган.

2025 йил июнь ойида Давлат хавфсизлик хизмати (ДХХ) томонидан ўтказилган тезкор тадбир давомида, бош мутахассис ҳокимият биноси олдида поранинг навбатдаги қисмини ҳокимга топшираётган вақтда қўлга олинган. Бу ҳолат ижро ҳокимияти тизимида коррупцион схемаларнинг нақадар чуқур илдиз отганини кўрсатувчи навбатдаги мисол бўлди.

Фактчекинг: Суд ҳукми ва қонуний асослар

Ушбу ҳолат бўйича маълумотларни текшириш учун расмий манбалар ва жиноят кодекси нормаларига мурожаат қиламиз.

1. Даъво нима? Шароф Рашидов тумани собиқ ҳокими М. Холбутаев пора олиш ва ер ажратиш тартибини бузишда айбланмоқда.

2. Манба нима дейди? Олий суд матбуот котиби Азиз Обидовнинг расмий баёнотига кўра, судланувчи Жиноят кодексининг 167, 206, 210 ва 229−4-моддалари билан айбли деб топилган.

3. Рақамлар мос келадими? Пора миқдори (30 000 доллар), ер майдони (1,7 га) ва тайинланган жазо муддати (11 йил) тергов ҳамда суд ҳужжатларида тўлиқ тасдиқланган.

4. Хулоса: Ҳукм биринчи инстанция суди томонидан қонун талаблари асосида чиқарилган. Эндиликда тарафлар Жиззах вилоят судига апелляция бериш ҳуқуқига эга.

Таҳлил: Жиноят кодексининг моддалари ва жазо муқаррарлиги

Махмуд Холбутаевга нисбатан қўлланилган жазо чоралари Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг бир нечта моддалари йиғиндисидан иборат:

• 210-модда (Пора олиш): Энг оғир айбловлардан бири бўлиб, 3-қисм «а» банди (жуда кўп миқдорда) бўйича айбланган. Бу модда коррупцияга қарши курашнинг асосий воситаси ҳисобланади.

• 229−4-модда (Ер бериш тартибини бузиш): Сўнгги йилларда Ўзбекистонда ер ислоҳотлари доирасида ушбу модда бўйича назорат кучайтирилган. Мактаб учун мўлжалланган ерни тижорат мақсадларига йўналтириш давлат манфаатларига жиддий зарар етказиш деб баҳоланган.

• 167-модда (Ўзлаштириш ёки растрата): Ҳокимлик ихтиёридаги маблағ ёки мулкдан ноқонуний фойдаланиш ҳолатларини ўз ичига олади.

Суд ҳукмига кўра, Холбутаев 11 йилга озодликдан маҳрум қилинишидан ташқари, 3 йил давомида мансабдорлик лавозимларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум этилди ва БҲМнинг 150 баравари миқдорида жаримага тортилди. Унинг шериги Н.И. эса 7 йил муддатга озодликдан маҳрум этилди.

Ижтимоий контекст ва бошқарув тизимидаги инқироз

Жиззах вилояти, хусусан Шароф Рашидов тумани ўзининг иқтисодий салоҳияти билан ажралиб туради. Бироқ, ер ресурсларини тақсимлашда шаффофликнинг йўқлиги ва ҳокимларнинг ваколат доирасидан четга чиқиши маҳаллий тадбиркорлар ва аҳоли ўртасида норозилик кайфиятини уйғотган эди.

Экспертларнинг фикрига кўра, мазкур суд жараёни вилоятдаги бошқа раҳбарлар учун ҳам огоҳлантириш сигнали бўлиши керак. Пора эвазига ижтимоий объектлар (мактаб) ерини турар-жой биноларига алмаштириш — келажак авлод таълими ва хавфсизлигини сотиш билан баробардир.

Хулоса ва мустақил мулоҳаза

Зомин туман судининг ушбу ҳукми Ўзбекистонда коррупцияга қарши кураш стратегияси доирасидаги муҳим қадамлардан бири бўлди. Собиқ ҳокимнинг 11 йил муддатга қамалиши тизимда «дахлсизлик» тушунчаси йўқолаётганини кўрсатади. Бироқ, асосий савол очиқ қолмоқда: пора бериш таклифи билан чиқадиган тадбиркорлар ва бунга шароит яратиб берадиган бюрократик тизимни қандай ислоҳ қилиш керак?