Жиноятчиликка қарши курaш сиёсати ва ҳуқуқ-тартибот тизими самарадорлигининг энг асосий кўрсаткичи — бу оғир жиноятлар, хусусан, қотилликларнинг фош этилиш даражасидир. Глобал миқёсда бу кўрсаткич мамлакатнинг ижтимоий-иқтисодий аҳволи ва жиноятларнинг характерига кўра кескин фарқ қилади. Масалан, Ўзбекистонда қотиллик жиноятлари деярли юз фоизлик натижа билан фош этилаётган бир пайтда, АҚШда ҳар икки қотилликдан бири очилмай қолмоқда, Лотин Америкасининг айрим ҳудудларида эса жиноятчиларнинг 90 фоизи жазосиз қолмоқда. Дунё бўйлаб ҳуқуқ-тартибот идоралари учун қотиллик устувор вазифа ҳисобланса-да, криминалистик таҳлиллар шуни кўрсатадики, жиноятнинг тури ва содир этилиш муҳити унинг фош этилиш эҳтимолига бевосита таъсир қилади.
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ва Бош прокуратура маълумотларига кўра, мамлакатда қотиллик жиноятларининг фош этилиш кўрсаткичи анча йиллардан буён юқори даражада сақланиб қолмоқда ва сўнгги ҳисобот даврларида бу рақам 98–99 фоизни ташкил этган. Мутахассислар бунинг сабабини Ўзбекистондаги қотилликларнинг типик характери, яъни уларнинг аксарияти маиший заминдаги жиноятлар экани билан изоҳлайдилар. Одатда, бундай ҳолатлар оилавий келишмовчиликлар ёки спиртли ичимликлар таъсиридаги жанжаллар натижасида содир бўлиб, жиноятчи ва қурбон бир-бирини яхши танигани боис гумонланувчилар доирасини тез аниқлаш имкони мавжуд. Бундан ташқари, маҳалла тизими ва ҳудудий инспекторларнинг аҳоли билан яқин ишлаши жиноят изларини тез фурсатда топишга хизмат қилади.
Дунёнинг бошқа нуқталарида эса вазият анча мураккаб бўлиб, АҚШ Федерал тергов бюроси (FBI) ҳисоботларига кўра, мамлакатда қотилликларнинг очилиш фоизи сўнгги ўн йилликларда 90 фоиздан 50–55 фоизгача тушиб кетган. Бунга асосий сабаб сифатида кўча бандалари ўртасидаги тўқнашувлар, қурбон ва қотил ўртасида шахсий алоқанинг йўқлиги ҳамда криминоген ҳудудларда аҳолининг полиция билан ҳамкорлик қилишдан қўрқиши кўрсатилади. Европанинг Германия ёки Скандинавия давлатларида бу кўрсаткич 85–95 фоиз атрофида бўлса, Лотин Америкасида наркокартеллар таъсири туфайли жиноятчиликнинг 90 фоизигача очилмай қолиши даҳшатли тенденция сифатида баҳоланмоқда.
Криминалистларнинг фикрича, жиноятнинг сирлигича қолишига асосан буюртма қотилликлар, шахси аниқланмаган жасадлар ва гувоҳларнинг йўқлиги каби омиллар тўсқинлик қилади. Профессионал тарзда режалаштирилган жиноятлар "иссиқ изи"дан топилмайди, ривожланаётган давлатларда эса ДНК экспертизаси ва замонавий кузатув тизимларининг етишмаслиги терговни боши берк кўчага киритиб қўяди. Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистондаги юқори кўрсаткич жамиятда жазо муқаррарлигини таъминласа-да, жиноятлар характерининг маиший даражадан уюшган шаклга ўтиб бориши келажакда янгича ёндашув ва юқoри технологияларни талаб қилиши мумкин.
