Тунги соат ўн бир ярим.

Шаҳарнинг марказий вокзалидаги катта соат ҳамон ишлаб турарди. Унинг секунд мили айланар, ҳар бир ҳаракат залдаги бўшлиққа тушиб кетган майда тошдек эшитиларди.

Эртага соат саккизда вақт тўхтайди.

Бу ҳақда газеталар ёзмаганди.

Радио хабар бермаганди.

Ҳеч қандай расмий баёнот ҳам бўлмаганди.

Шунчаки, кеча кечаси бутун шаҳар бир хил туш кўрганди.

Балки бутун мамлакат.

Балки бутун дунё.

Тушда кимдир бу ҳақда хабар бермаган. Ҳеч қандай овоз эшитилмаган. Ҳеч қандай юз кўринмаган.

Одамлар шунчаки уйғониб, буни билиб қолишганди.

Худди болалигидан таниш ҳақиқатни эслаб қолгандек.

Эртага соат саккизда вақт тўхтайди.

Шунинг учун ҳам шаҳарда ажабтовур осойишталик ҳукм сурарди.

Дўконлар очиқ.

Трамвайлар ҳаракатда.

Кўчаларда одамлар бор.

Ҳатто баъзи кафеларда навбат ҳам учрарди.

Гўё ҳеч нарса бўлмаётгандек.

Вокзалда эса Собир ота навбатчилик қиларди.

Қирқ йилдан бери.

У бу ерда минглаб одамларга чипта сотган.

Кимдир уйига қайтган.

Кимдир муҳаббати олдига кетган.

Кимдир бутунлай бошқа ҳаёт бошлаш учун йўлга чиққан.

Аммо Собир ота ҳеч қаерга кетмаган.

У доимо шу ерда қолган.

Балки шунинг учун ҳам вокзални ҳаммадан яхши тушунарди.

Вокзал — кетиш жойи эмас.

Кутиш жойи.

Ҳаётнинг ўзи ҳам шундай.

У шу ҳақда ўйлаб турганида эшик очилди.

Ёш йигит кириб келди.

Унинг қўлида юк йўқ эди.

Фақат намланган пальто ва чарчаган кўзлар.

— Ассалому алайкум, ота.

— Ваалайкум ассалом.

— Битта чипта борми?

— Қаерга?

Йигит бир оз ўйлаб қолди.

— Билмадим.

Собир ота кулиб юборди.

— Мен қирқ йилдан бери шу ердаман. Энг қизиғи йўловчилар манзилини билмайдиганлар бўлади.

Йигит ҳам кулимсиради.

— Балки мен ҳам шулардандирман.

Собир ота унга чой қуйиб берди.

Термосдан чиққан буғ залнинг совуқ ҳавосида бир лаҳза яшаб, сўнг кўздан ғойиб бўлди.

Иккови жим ўтиришди.

Ташқарида майин ёмғир ёғарди.

Перрон чироқлари сув ичида титрарди.

— Қўрқяпсизми? — деб сўради йигит.

Собир ота соатга қаради.

— Ёшлигимда қўрқардим.

— Нимадан?

— Вақт ўтиб кетишидан.

— Энди-чи?

— Энди вақтнинг ўзи кетиб қоляпти.

Улар яна жим қолишди.

Вокзалларда сукут ҳам суҳбатнинг бир тури ҳисобланади.

Бироздан кейин йигит деди:

— Менинг режаларим бор эди.

— Ҳамманинг режаси бўлади.

— Мен денгизни кўрмоқчи эдим.

— Мен ҳам.

— Ростданми?

— Ҳа.

— Нега бормагансиз?

Собир ота елка қисди.

— Доим кейинроқ деганман.

Ёмғир ойнага урилди.

Ушбу икки сўз залда узоқ қолиб кетди.

Кейинроқ.

Одамлар ҳаётининг ярми шу сўз билан ўтади.

Кейинроқ қўнғироқ қиламан.

Кейинроқ кечирасан дейман.

Кейинроқ саёҳат қиламан.

Кейинроқ яшайман.

Аммо вақт баъзан эшикни тақиллатмасдан кетиб қолади.

— Сизнинг оилангиз борми? — деб сўради йигит.

— Бор эди.

Бу жавобда қайғу йўқ эди.

Фақат шамол уриб ўтган боғнинг сокинлиги бор эди.

— Рафиқам етти йил аввал кетган.

— Узр.

— Узр керак эмас.

Собир ота табассум қилди.

— Мен ҳали ҳам у билан гаплашаман.

— Қандай қилиб?

— Хотиралар орқали.

Йигит бош ирғади.

Бу гапни тушунди.

Чунки унинг ҳам хотиралари бор эди.

Кейин Собир ота ўрнидан турди.

Кассани очди.

Қалин дафтарни чиқарди.

Варақлади.

Ниманидир ёзди.

Сўнг сарғайган чиптани узатди.

— Мана.

— Қаерга?

— Тоғлар ортига.

— Мен у ерга ҳеч қачон бормаганман.

— Мен ҳам.

— У ер қандай жой?

Собир ота бир муддат ўйлади.

— Одам бормаган жойлар доим гўзал бўлади.

Тун секин ўтарди.

Соат бир.

Соат икки.

Соат уч.

Улар суҳбатлашишди.

Болалик ҳақида.

Қор ҳиди ҳақида.

Биринчи муҳаббат ҳақида.

Кузги барглар ҳақида.

Дунё нега тугаши ҳақида эса умуман гапиришмади.

Чунки баъзи саволларнинг жавоби бўлмайди.

Баъзиларига эса жавоб керак эмас.

Тонг яқинлашди.

Осмон кўкарди.

Шаҳар уйғона бошлади.

Вокзал атрофида одамлар пайдо бўлди.

Ҳеч ким шошилмасди.

Ҳеч ким йиғламасди.

Бир аёл қизчасининг шарфини тузатарди.

Бир эркак қўлидаги нонни ушлаб кетарди.

Бир бола кабутарларни қуварди.

Гўё бу ҳам оддий жума тонгидек.

Соат етти ярим.

Перрондаги поезд тайёр турарди.

Унинг деразаларида қуёшнинг илк нурлари акс этарди.

Собир ота ва йигит ташқарига ҳаво алмаштиришга чиқишди.

Шамол енгил эди.

Шаҳар эса ҳар қачонгидан ҳам чиройли кўринарди.

Балким охирги марта қаралаётган нарса доим чиройлироқ туюлар.

— Қаранг, — деди йигит.

У шаҳарга ишора қилди.

Одамлар.

Дарахтлар.

Томлар.

Тонг.

Ҳаммаси ўз жойида.

— Ҳа, — деди Собир ота. — Ҳаёт охиригача ўз вазифасини бажаради.

Соат 07:58.

Қушлар сайрай бошлади.

07:59.

Йигит чиптани қўлида маҳкам ушлади.

Унинг хаёлига қиз келди.

Балкон.

Юлдузлар.

Айтилмай қолган сўзлар.

Собир ота эса рафиқасини эслади.

Унинг кулгусини.

Овозини.

Қўлларини.

Соат саккизга яқинлашди.

Ва шу пайт вокзал соатида ажабтовур нарса юз берди.

Секунд мили тўхтаб қолди.

Ҳаракатсиз.

Мутлақо жим.

Йигит нафасини ичига ютди.

Аммо кейин...

Перроннинг нариги томонидаги кичик соат ҳамон юриб турарди.

Унинг секунд мили айланарди.

Тақ.

Тақ.

Тақ.

Собир ота ҳайрон бўлиб қаради.

Қушлар ҳамон учарди.

Шамол ҳамон эсарди.

Одамлар ҳамон юрарди.

Ҳеч нарса ўзгармагандек.

Ёки ҳамма нарса ўзгаргандек.

Йигит кулимсиради.

— Балки вақт адашгандир?

Собир ота жавоб бермади.

У осмонга қараб турарди.

Қуёш эндигина шаҳар устига кўтарилаётганди.

Ва биринчи марта ҳаётида унга шундай туюлдики, эҳтимол вақт соатларда эмасдир.

Эҳтимол вақт инсонларнинг эслаётган нарсаларидадир.

Эҳтимол у хотира тугаганда тўхтар.

Ёки муҳаббат тугаганда.

Ёки охирги бор бир инсон бошқа бир инсоннинг исмини айтганда.

Перронда поезд ҳуштаги чалиниб кетди.

У узоқ, маҳзун ва тушунарсиз оҳанг эди.

Йигит поезд томон жадаллади.

— Менинг кетадиган вақтим бўлди, шекилли.

— Ҳа, шунқага ўхшайди.

— Поезд қаерга боради?

Собир ота яна кулимсиради.

— Билмайман.

— У ерда нима бор?

— Балки вақт.

Йигит вагон зинасига қадам қўйди.

Поезд секин қўзғалди.

Собир ота уни кузатиб турарди.

Поезд тонг нурлари ичида тобора узоқлашиб борди.

Бироқ унинг ҳақиқатдан ҳам ҳаракатлангани ёки йўқолиб кетгани, балки умуман бўлмагани ҳақида ҳеч ким аниқ айта олмасди.

Чунки айнан шу лаҳзада шаҳар узра яна бир янги кун бошланаётган эди.

Ёки эҳтимол, бутун дунёнинг сўнгги куни.

Ҳакимжон Фозилов (31.07.2026)