Ўзбекистон меҳнат бозори 2025 йил якунида парадоксал ҳолатга келди: бир томондан иқтисодий ўсиш ва вакансиялар сонининг кескин ортиши кузатилаётган бўлса, иккинчи томондан кадрлар тақчиллиги ва иш ҳақи ўсишининг секинлашиши корхоналарни қийин танлов олдида қолдирмоқда. Эндиликда бизнес фақатгина «одам топиш» эмас, балки бор кадрларни сақлаб қолиш ва уларни тезкор қайта ўқитиш механизмига айланиши шарт. 2026 йил учун прогнозлар эса янада жиддийроқ синовларни ваъда қилмоқда — экологик инқироз ва рақамли инқилоб иш берувчилардан стратегияни тубдан ўзгартиришни талаб қилади.
Ўсиш ва пасайиш ўртасидаги мувозанат
Сўнгги йиллардаги иқтисодий либераллашув ва инвестициялар оқими Ўзбекистонда ишчи кучига бўлган талабни «қизитиб» юборди. 2024 йилнинг учинчи чорагига келиб вакансиялар сони 24 фоизга ошгани иқтисодиётнинг тириклигидан далолат беради. Бироқ, рақамларнинг иккинчи томони бор: таклиф этилаётган медиан иш ҳақи 20,2 фоизга камайган. Бу шуни англатадики, бозор миқдорий жиҳатдан кенгайгани билан, сифат ва тўлов қобилияти масаласида турғунликка юз тутмоқда.
Тарихий фонга назар ташласак, Ўзбекистон узоқ йиллар давомида «арзон ишчи кучи» базаси сифатида кўрилган. Аммо 2025 йилда бу модель иш бермай қолди. Россия ва бошқа қўшни давлатлардаги миграция чекловлари сабаб қайтаётган юртдошларимиз маҳаллий бозордаги паст иш ҳақига (ўртача 4,2–6,1 млн сўм) рози бўлишмаяпти. Натижада, бозорда ишсизлар бор, лекин иш берувчилар хоҳлаган «арзон ва малакали» кадрлар йўқ.
Тизимли муаммо: Диплом бор, кўникма йўқ
Эксперт Виктория Токова таъкидлаганидек, бозор энди дипломга эмас, амалий кўникмага таянмоқда. Муаммо тизимда: таълим муассасалари чиқараётган кадрларнинг аксарияти замонавий финтех, электрон тижорат ва юқори технологияли ишлаб чиқариш талабларига жавоб бермайди. Иш берувчилар эса кутишдан чарчаб, ўзларининг ички таълим марказларини ташкил қилишга мажбур бўлишмоқда.
Алоҳида қайд этиш керакки, кадрлар тақчиллиги нафақат IT соҳасида, балки «кўк ёқалилар» — қурувчилар, муҳандислар ва логистика мутахассислари ўртасида ҳам кучайган. Масалан, банк-молия секторида ўртача иш ҳақи 16,8 млн сўмни ташкил этса, Қашқадарё ёки Сурхондарё каби ҳудудларда бу кўрсаткич 4 баробар паст. Бундай номутаносиблик ички миграцияни кучайтириб, ҳудудлардаги ривожланишни тўхтатиб қўймоқда.
Экспозиция ва экологик хавфлар
2026 йил учун энг катта хавфлардан бири — экология. Хедхантер Алёна Владимировскаянинг фикрича, ҳаво ва сув сифатининг ёмонлашиши меҳнат бозорига тўғридан-тўғри таъсир қилади. Бу нафақат юқори малакали «экспат»ларнинг кетишига, балки маҳаллий интеллектуал қатламнинг эмиграциясига (brain drain) сабаб бўлади. Эндиликда компаниялар учун ESG (экологик ва ижтимоий масъулият) шунчаки чиройли термин эмас, балки кадрларни сақлаб қолишнинг асосий шартига айланади.
Шунингдек, бозорда «маҳаллийлаштириш» жараёни кетмоқда. Агар 3-4 йил олдин девелоперлик ёки кончилик соҳасида хорижий мутахассислар доминант бўлган бўлса, энди маҳаллий кадрлар уларнинг ўрнини эгалламоқда. Аммо бу жараён сунъий интеллект ва автоматлаштиришнинг кириб келиши билан мураккаблашади.
2026: Мослашиш ёки ...
Келаси йилда меҳнат бозорининг асосий драйверлари сифатида яшил энергетика, маълумотлар таҳлили ва киберхавфсизлик соҳалари чиқади. Бизнес учун «масофавий иш» формати ҳамон синов бўлиб қолмоқда — ўзбек компанияларининг 99 фоизи ҳамон ходимни «кўз олдида» сақлашни афзал кўради. Бироқ, энг иқтидорли кадрлар учун курашда бундай консерватив ёндашув зарарга ишлаши мумкин.
Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, Ўзбекистон меҳнат бозори катта трансформация остонасида. Иш ҳақининг инфляция даражасидагина ўсиши ва кадрлар тақчиллиги иқтисодиётнинг реал секторини қийнаб қўяди. Ечим — таълимни тизимли ислоҳ қилиш ва иш шароитларини экологик ҳамда рақамли стандартларга мослаштиришда. Акс ҳолда, иқтисодий ўсиш суръатлари инсон ресурсларининг етишмаслиги туфайли «тўқнашув»га учраши ҳеч гап эмас.
