2030 йилгача Ўзбекистонда мактабгача таълим қамровини 80 фоизга етказиш режаси қўйилган. Қоғозда бу катта ютуқдек кўринади. Аммо масаланинг иккинчи томони бор: бу қамров қандай сифат ҳисобидан таъминланади ва ҳозирги тизим бунга тайёрми? Чунки рақам ўсиши ҳар доим ҳам болалар учун яхшироқ муҳит дегани эмас.

“Ўзбекистон – 2030” стратегияси лойиҳасига кўра, мамлакатда мактабгача таълим тизими нафақат кенгайиши, балки сифат жиҳатидан ҳам тубдан янгиланиши керак. Ҳужжатда инфратузилмани ривожлантириш, барча боғчаларни тоза ичимлик суви ва санитария тизими билан таъминлаш, 6 ёшли болаларни 100 фоиз мактабга тайёрлов гуруҳлари билан қамраб олиш каби аниқ мақсадлар белгиланган. Савол шундаки, бу мақсадлар амалда қандай бажарилади?

Муаммо қаердан келиб чиқди?

Ўзбекистонда мактабгача таълим тизимида қамров муаммоси янги эмас. 2017 йилга қадар боғчаларга қамров 30 фоиздан ҳам паст бўлган. Кейинги йилларда давлат-хусусий шериклик, оилавий боғчалар ва хусусий сектор ҳисобига қамров кескин ошди. Бироқ шу жараёнда сифат масаласи иккинчи ўринга сурилгани ҳам сир эмас.

Айрим ҳудудларда боғча бинолари мавжуд, лекин уларда тоза ичимлик суви, канализация ёки санитария-гигиена талабларига жавоб берадиган шароит йўқ. Стратегияга кўра, 2030 йилга бориб бу кўрсаткич 100 фоизга етказилиши керак. Оралиқ босқичлар ҳам белгиланган: 2026 йилда — 90,3 фоиз, 2028 йилда — 96 фоиз. Бу рақамлар амалдаги ҳолат билан солиштирилганда жуда катта сакрашни талаб қилади.

Рақам ўсиши нима ҳисобидан?

Қамровни 80 фоизга етказиш асосан хусусий сектор ҳисобига амалга оширилаётгани яширин эмас. Давлат боғчалари қурилиши чекланган, хусусий ва оилавий боғчалар эса тез кўпаймоқда. Бу эса табиий равишда назорат масаласини кун тартибига чиқаради.

Мутахассислар таъкидлашича, муаммо маблағ етишмаслигида эмас, балки уларнинг манзилли ва самарали сарфланишида. Қурилиш сифати, санитария ҳолати ва таълим мазмуни бўйича ягона ва очиқ назорат тизими ҳали тўлиқ ишламаяпти. Айрим ҳолатларда боғча фақат “ҳисоб учун” очилади, реал таълим сифати эса иккинчи даражада қолади.

Демография босими ва эртанги эҳтиёж

Расмий прогнозларга кўра, Ўзбекистон аҳолиси 2030 йилга бориб 41 миллиондан ошади. Бу дегани, ҳар йили мактабгача ёшдаги болалар сони ҳам ўсади. Агар ҳозир қурилаётган боғчалар ва жорий этилаётган моделлар сифат жиҳатидан мустаҳкам бўлмаса, бир неча йилдан кейин тизим яна инқирозга дуч келиши мумкин.

Иқтисодчи ва таълим соҳаси таҳлилчилари фикрича, мактабгача таълимда қилинган хатолар кейинчалик мактаб ва олий таълимда қимматга тушади. Чунки айнан шу босқичда боланинг соғлом ривожланиши ва ўқишга тайёрлиги шаклланади.

Асосий тўсиқ нима?

Бугунги ҳолат шуни кўрсатмоқдаки, асосий тўсиқ — тизимли назоратнинг заифлиги. Қамров кўрсаткичи бажарилмоқда, лекин сифатни ўлчайдиган аниқ ва таъсирчан механизмлар етарли эмас. Бу эса стратегияда белгиланган мақсадларни формал бажариш хавфини оширади.

Хулоса ўрнида

80 фоиз қамров — муҳим рақам. Аммо у болалар учун хавфсиз муҳит, тоза сув, санитария ва сифатли таълим билан таъминланмаса, статистикадан наригига ўта олмайди. Савол очиқ қолмоқда: 2030 йилга бориб биз ҳақиқатан ҳам сифатли мактабгача таълим тизимига эга бўламизми ёки яна чиройли ҳисоботлар билан чекланиб қоламизми?