Жиззах вилоятининг Бахмал туманида 24 ёшли йигитнинг ўз яшаш хонадони молхонасида осилган ҳолда топилиши жамиятда кенг муҳокамаларга сабаб бўлмоқда. Ҳолат юзасидан Бахмал туман прокуратураси томонидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 103-моддаси 1-қисми (Ўзини ўзи ўлдириш даражасига етказиш) билан жиноят иши қўзғатилган. Бироқ марҳумнинг яқинлари томонидан илгари сурилаётган далиллар — танадаги тан жароҳатлари, воқеа жойидаги шубҳали ҳолатлар ва сирли "қора видео" — мазкур ҳодиса замирида оғирроқ жиноят ётиши мумкинлигидан далолат бермоқда.
Шубҳали ҳолатлар ва яқинларнинг даъвоси
Воқеанинг дастлабки тафсилотларига кўра, фожиа содир бўлган кечада марҳумнинг телефонига таниш қиздан хабар келган ва у учрашувга чиқиб кетган. Марҳумнинг оила аъзолари журналистларга берган интервьюларида бир нечта муҳим жиҳатларга эътибор қаратишган:
Тан жароҳатлари: Марҳумнинг пешонаси ва қулоқ орқаси йиртилган, лаби шикастланган ҳамда бурнидан тўхтовсиз қон келган. Бундай жароҳатлар одатда осилиш жараёни учун хос эмас.
Воқеа жойи: Жасад топилган вақтда марҳумнинг оёқлари ерга тегиб турган. Криминалистикада бундай ҳолат "нотўлиқ осилиш" деб аталса-да, яқинлари буни саҳналаштирилган қотиллик деб ҳисобламоқда.
Рақамли далиллар: Фожиа содир бўлаётган вақтда йигитнинг телефонидан унинг синглисига бегона шахслар томонидан олинган видео юборилган. Бу йигитнинг атрофида ўша пайтда бошқа шахслар бўлганини билдиради.
Шунингдек, марҳумнинг онаси гумон қилинаётган қизнинг отаси келиб узр сўрагани ва марака харажатларини қоплашни таклиф қилганини айтган. Бундай ҳаракатлар халқ орасида "айбни тан олиш" сифатида талқин қилинмоқда.
Ҳуқуқий таҳлил: 103-моддами ёки 97-модда?
Ҳозирда тергов органлари ишни "ўзини ўзи ўлдириш даражасига етказиш" сифатида малакалаган. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 103-моддасига кўра, айбдор шахс жабрланувчига нисбатан шафқатсиз муомала қилиш ёки унинг шаъни ва қадр-қимматини мунтазам равишда камситиш орқали уни ўз жонига қасд қилиш даражасига етказган бўлиши керак.
Batafsil.uz ва бошқа маҳаллий нашрларнинг хабар беришича, агар тергов жараёнида йигитнинг ўлимига ташқи жисмоний таъсир ёки зўравонлик сабаб бўлгани исботланса, иш Жиноят кодексининг 97-моддасига (Қасддан одам ўлдириш) қайта малакаланиши мумкин.
"Суд-тиббий экспертизаси хулосаси бу ерда ҳал қилувчи рол ўйнайди. Агар бўйиндаги странгуляцион эгат (сиртмоқ изи) тириклик вақтида ҳосил бўлмагани ёки жароҳатлар ўлимдан олдин етказилгани аниқланса, тергов йўналиши тубдан ўзгаради", — дейди ҳуқуқшунос экспертлар.
Ижтимоий контекст ва такрорий ҳолатлар
Жиззахдаги ушбу воқеа Ўзбекистонда ёшлар ўртасидаги зўравонлик ва "ўзбошимчалик билан жазолаш" (самосуд) муаммосини яна кун тартибига чиқарди. Бир йил аввал Тошкент вилоятида содир бўлган 15 ёшли ўсмирнинг ўлими ҳам шунга ўхшаш шароитда — молхонада юз берган эди.
Статистик маълумотларга кўра, Ўзбекистонда ўз жонига қасд қилиш ҳолатларининг аксарияти оилавий низолар, руҳий босим ёки ижтимоий шармандаликдан қўрқиш оқибатида келиб чиқади. Бироқ Бахмал воқеасидаги "учинчи шахслар" фактори ишни янада мураккаблаштиради.
Тергов олдидаги саволлар
Журналистик суриштирувлар ва жамоатчилик назорати доирасида қуйидаги саволларга жавоб топилиши лозим:
Марҳумнинг телефонидан юборилган видео ким томонидан ва қайси қурилмада тасвирга олинган?
Гумон қилинаётган шахсларнинг воқеа содир бўлган вақтдаги геолокацияси текширилганми?
Марҳумнинг танасидаги жароҳатлар кураш изларими ёки йиқилиш натижасими?
Прокуратура органлари барча фактларни синчиклаб текшириши ва воқеага ҳуқуқий баҳо бериши кутилмоқда. Жиззах вилояти ҳуқуқ-тартибот идоралари мазкур ишни алоҳида назоратга олган.
Бахмал туманидаги фожиа шунчаки бир йигитнинг ҳаётдан кўз юмиши эмас, балки адолат мезонларининг синовидир. Агар яқинларининг иддаолари асосли бўлса, бу ерда гап тизимли зўравонлик ва жиноятни яшириш ҳақида кетмоқда. Адолатли тергов ва суд қарори нафақат марҳумнинг ҳаққини тиклайди, балки жамиятда "жазосизлик" ҳисси шаклланишининг олдини олади.
Ўқувчиларни ушбу воқеа юзасидан расмий маълумотларни кутишга ва турли тасдиқланмаган фаразларга таянмасликка чақирамиз. Қонун устуворлиги таъминланиши — ҳар бир фуқаронинг хавфсизлиги гаровидир.
