2026 йилнинг биринчи ярмида Ўзбекистонда ўртача ойлик номинал ҳисобланган иш ҳақи илк бор 7 миллион сўмлик довондан ўтиб, 7 091,1 минг сўмни ташкил этди ҳамда 2025 йилнинг мос даврига нисбатан 18,4 фоизга ошди. Бироқ Президент ҳузуридаги Статистика агентлиги маълумотлари ва Меҳнат кодекси нормалари фонида таҳлил қилинганда, энг юқори даромадли қайта суғурталаш йўналиши (26 013,9 минг сўм) ҳамда энг кам ҳақ тўланадиган мактабгача таълим (2 720,9 минг сўм) ва соғлиқни сақлаш (4 440,3 минг сўм) соҳалари ўртасидаги дисбаланс 4,3 баробарлик катта фарқни кўрсатмоқда.

Тармоқлар кесимида даромадлар таҳлили

Иқтисодиётнинг турли тармоқларида меҳнатга ҳақ тўлаш даражаси капитал сиғими ва бозор талабига қараб кескин фарқланмоқда. Банк, суғурта, лизинг ва кредит ташкилотлари энг даромадли соҳа бўлиб қолмоқда — ўртача 19 100,2 минг сўм. Соҳа ичида қайта суғурталашдан ташқари, ёрдамчи молиявий фаолиятда ҳам кўрсаткич 24 895,9 минг сўмга етган.

Иккинчи ўринни эгаллаган ахборот ва алоқа соҳасида ўртача маош 17 417,4 минг сўмни ташкил этиб, компьютер дастурлаш ва маслаҳат хизматларида 22 234,7 минг сўмга тенг бўлди. Логистика ва транспорт сектори эса 22,8 фоизлик кўрсаткич билан энг юқори ўсиш суръатини қайд этди ҳамда ўртача ойлик 11 070,0 минг сўмни (омбор хўжалигида 12 314,4 минг сўм) ташкил этди.

Сaноат соҳасида ўртача иш ҳақи 8 267,0 минг сўм атрофида шаклланган:

• Тоғ-кон саноати: 11 709,5 минг сўм.

• Ишлаб чиқариш саноати: 7 867,3 минг сўм.

Ижтимоий соҳалардаги вазият ва ички дисбаланс

Аҳоли фаровонлиги ва инсон капиталини ривожлантиришда муҳим ўрин тутадиган ижтимоий соҳаларда маошлар республика ўртача даражасидан пастлигича қолмоқда. Соғлиқни сақлаш тизимида ўртача ойлик 4 440,3 минг сўм бўлса, таълим соҳасида бу рақам 4 977,1 минг сўмни ташкил этади.

Таълим тизимининг ўзида ҳам кадрлар малакаси ва молиялаштириш манбаларига қараб ички тафовут мавжуд:

• Олий таълим: 12 047,1 минг сўм.

• Техник ва профессионал таълим: 5 372,2 минг сўм.

• Умумий ўрта таълим: 4 669,4 минг сўм.

• Мактабгача таълим: 2 720,9 минг сўм.

Моделлаштирилган мисол ва Меҳнат кодекси меъёрлари

Вазиятни амалий мисол орқали тушуниш мумкин. Пойтахтдаги давлат мактабгача таълим ташкилотида фаолият юритаётган тарбиячи ойига ўртача 2,7 миллион сўм маош олади. Шу билан бирга, молиявий сектордаги қайта суғурталаш мутахассисининг ойлик даромади 26 миллион сўмдан ошади.

Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг тегишли моддаларида меҳнатнинг миқдори ва сифатига қараб тенг қийматли меҳнат учун тенг ҳақ тўлаш принципи мустаҳкамланган. Бироқ бозор иқтисодиёти шароитида молия, IT ва транспорт каби капитал айланмаси юқори бўлган хусусий сектор тармоқлари бюджетдан молиялаштириладиган соҳаларга қараганда юқорироқ маош таклиф этмоқда. Халқаро меҳнат ташкилоти (ХМТ) ҳисоботларида ҳам бюджет ва нобюджет соҳалари ўртасидаги бундай узилишлар малакали кадрларнинг ижтимоий сектордан чиқиб кетишига олиб келиши таъкидланади.

Ўзбекистонда ўртача ойлик иш ҳақининг 7 миллион сўмдан ошиши иқтисодий фаолликнинг ижобий кўрсаткичи бўлса-да, соҳалар ўртасидаги 4,3 баробарлик тафовут меҳнат бозорида ижтимоий-иқтисодий дисбаланс мавжудлигини кўрсатади.