Самарқанд вилоятида йирик маъмурий инқилоб бошланмоқда: вилоятнинг «юраги» ҳисобланган Самарқанд тумани харитадан бутунлай йўқолиб, унинг ўрнида улкан мегаполис қад ростлаши кутиляпти. Самарқанд шаҳрини «миллионли шаҳар»га айлантириш йўлидаги бу қадам нафақат ҳудуд чегараларини, балки минглаб аҳолининг турмуш тарзи ва бошқарув тизимини ҳам тубдан ўзгартириб юборади. Бироқ, ерларни кенгайтириш ва янги бинолар қуриш режаси инфратузилма инқирози ва ижтимоий хизматлар босимига тайёрми? Бугунги кунда асосий зиддият шаҳарнинг визуал кенгайиши билан унинг реал бошқарув сифати ўртасида юзага келмоқда.
Урбанизациями ёки шунчаки «ер қўшиш»?
Қонунчилик палатасидаги депутатларнинг сўнгги қарорига кўра, Самарқанд тумани алоҳида маъмурий бирлик сифатида тугатилади. Шаҳар ҳудуди қарийб уч баробарга — 11,8 минг гектардан 28,9 минг гектаргача кенгайтирилади. Бу жараёнда Оқдарё, Пастдарғом ва Тойлоқ туманларининг бир қисми ҳам «қурбон» қилиниши кўзда тутилган.
Тарихан олиб қараганда, Самарқанд шаҳри доимо зич яшаш ва ер танқислиги муаммоси билан курашиб келган. Президент Шавкат Мирзиёев томонидан ўтган йилнинг ноябрь ойида илгари сурилган бу ташаббус шаҳар аҳолисини 604 мингдан 882 мингга етказишни мақсад қилган. Аммо бу шунчаки рақамлар ўйини эмас. Шаҳарнинг кенгайиши дегани — кечагина қишлоқ шароитида яшаган аҳолининг бугун шаҳарликка айланиши, коммунал тўловларнинг ўзгариши ва давлат хизматларига бўлган талабнинг кескин ортиши демакдир.
Иқтисодий ваъдалар ва маиший хавотирлар
Депутат Диёр Ҳусановнинг фикрича, бу ўзгаришлар янги инвестициялар, аквапарклар, ҳаво шарлари ва логистика марказлари учун «яшил йўл» очади. Аммо тизимли таҳлил шуни кўрсатадики, фақатгина туристик объектлар ва турар жойлар қуриш билан миллионли шаҳарни бошқариб бўлмайди.
Асосий муаммо — тизимда. Самарқанднинг эски қисмидаги канализация, сув ва электр тармоқлари ҳозирги юкламани ҳам зўрға кўтараётган бир пайтда, қўшимча 17 минг гектар ҳудудни шаҳар коммуникациясига улаш жиддий техник инқирозга олиб келиши мумкин. Экспертларнинг фикрича, шаҳар кенгайиши «горизонтал» эмас, балки «сифатли вертикал» бўлиши лозим. Яъни, янги ерларни эгаллашдан олдин мавжуд ресурсдан оқилона фойдаланиш керак.
Бошқарувдаги бўшлиқлар: Самарқанд тумани кимга керак эди?
Самарқанд туманининг тугатилиши маъмурий аппаратни қисқартириш ва бошқарувни марказлаштириш нуқтаи назаридан мантиқий кўринади. Бироқ, туманнинг тугатилиши билан у ердаги ижтимоий объектлар — мактаблар, шифохоналар ва боғчаларнинг тақдири нима бўлади? Шаҳар ҳокимлиги бир вақтнинг ўзида ҳам тарихий марказни сақлаб қолиш, ҳам янги қўшилган улкан чекка ҳудудларни обод қилишга улгурадими?
Кўп ҳолларда бундай ислоҳотлар «юқоридан пастга» тамойили асосида тезкорлик билан амалга оширилади, аммо жойлардаги техник база бунга мос келмайди. Масалан, Пастдарғом ёки Тойлоқдан шаҳарга ўтадиган маҳаллаларнинг йўл инфратузилмаси шаҳар стандартларига жавоб бермайди. Бу эса яқин йилларда маҳаллий бюджетга мисли кўрилмаган босим пайдо қилади.
Хулоса ва очиқ саволлар
Самарқанднинг миллионли шаҳарга айланиши — бу замон талаби ва иқтисодий зарурият. Бироқ, туманни харитадан ўчириш билан муаммолар ҳал бўлиб қолмайди. Шаҳар фақат аквапарклар ва туристик зоналар билан эмас, балки сифатли йўллар, барқарор энергия ва самарали бошқарув тизими билан тирикдир.
Биз фақат ҳудудий кенгайишни эмас, балки сифат ўзгаришини ҳам кўра оламизми? Ёки Самарқанд шаҳри ўзининг улкан чегаралари ичида «қишлоқлашган мегаполис»га айланиб қоладими? Бу саволларга жавоб яқин йиллардаги ижро интизоми ва лойиҳаларнинг нечоғлик реал иқтисодий асосга эга эканлигига боғлиқ бўлиб қолади.
