АҚШ Давлат департаменти 2026 йилнинг 21 январидан бошлаб дунёнинг 75 та давлати, шу жумладан, Ўзбекистон фуқаролари учун ҳам иммиграцион визалар беришни номаълум муддатга тўхтатмоқда. Бу қарор шунчаки техник пауза эмас, балки Вашингтоннинг иммиграция тизимини тубдан қатъийлаштириш ва «давлатга юк бўлувчи» шахслар оқимини бутунлай жиловлашга қаратилган стратегик қадамидир. Эндиликда «Америка орзуси» фақатгина молиявий мустаҳкам ва соғлом инсонлар учун очиқ қолдирилган имтиёзга айланиши мумкин.
Тарихий фон: Трамп меросининг қайтиши
АҚШ иммиграция сиёсатидаги бу кескин бурилишнинг илдизлари 2019 йилга, Дональд Трамп маъмурияти томонидан кучайтирилган «public charge» (давлат қарамоғидаги шахс) қоидасига тақалади. Ўшанда киритилган ўзгаришлар кейинчалик Байден даврида юмшатилган эди. Бироқ, 2025 йилнинг ноябрь ойида Давлат департаменти дипломатик ваколатхоналарга махсус йўриқнома юбориб, виза беришда аризачининг ижтимоий ёрдамга қарам бўлиш эҳтимолини энг муҳим мезон қилиб белгилади.
Бугунги пауза — тизимнинг «қайта юкланиши» ҳисобланади. Ҳукумат 75 та давлатдан келаётган муҳожирлар Америка иқтисодиётига фойда келтиряптими ёки солиқ тўловчиларнинг маблағлари ҳисобига яшашга келяптими, деган саволга жавоб изламоқда.
Тизимли таҳлил: Кимлар «қора рўйхат»да?
Давлат департаменти матбуот котиби Томми Пиготтнинг сўзларига кўра, чекловлар биринчи навбатда «америкаликлар саховатини суиистеъмол қилиши мумкин бўлган» қатламга қаратилган. Эндиликда консуллик ходимлари қуйидаги омилларни математик аниқлик билан ҳисоблайди:
Молиявий ҳолат: Аризачининг банкдаги маблағлари ва активлари.
Соғлиқ ва ёш: Сурункали касаллиги бор ёки кекса ёшдаги шахслар давлат тиббий суғуртасига (Medicaid) эҳтиёж сезиши мумкин, бу эса рад жавоби учун етарли асос.
Тил ва кўникма: Инглиз тилини билмаслик АҚШда тезроқ иш топиш ва мустақил бўлиш имкониятини камайтирадиган омил сифатида кўрилади.
Зиддият шундаки, бу чекловлар энг оммабоп бўлган Diversity Visa (Green Card) дастурига ҳам жиддий таъсир кўрсатади. Ўзбекистон бу дастур бўйича дунёда етакчи ўринлардан бирини эгаллайди. Лотереяда ғолиб бўлиш энди Америкага кетиш кафолати эмас, балки фақатгина қаттиқ ва субъектив фильтрдан ўтиш учун навбатга туриш ҳуқуқини беради, холос.
Эксперт хулосаси: Инсон омили ва тизим инқирози
Иммиграция масалалари бўйича экспертларнинг фикрича, ушбу пауза АҚШ ичидаги сиёсий ва иқтисодий босимлар натижасидир. Давлат бюджетининг тақчиллиги ва ижтимоий соҳадаги юкламанинг ортиши Вашингтонни «сифатли миграция» моделига ўтишга мажбур қилмоқда.
Бу ерда асосий муаммо шахсларда эмас, балки баҳолаш мезонларининг ноаниқлигида. «Ноаниқ муддат» деган ибора консуллик ходимларига кенг ваколат ва шу билан бирга бюрократик девор яратиш имконини беради. Аризачининг келажакда давлатга юк бўлиши ёки бўлмаслигини олдиндан башорат қилиш қийин, бироқ тизим ҳозир «шубҳа бўлса — рад эт» тамойилига ўтмоқда.
Энди нима бўлади?
21 январдан бошлаб иммиграцион виза суҳбатлари тўхтатилади. Бу фақат доимий яшаш учун кетаётганларга тегишли. Сайёҳлик, ўқиш ёки хизмат сафари (ноиммиграцион визалар) бўйича ҳозирча ўзгаришлар йўқ. Бироқ, иммиграция эшикларининг ёпилиши билвосита ноиммиграцион визалар учун ҳам талабни кучайтириши мумкин, чунки консулларда «ноқонуний қолиб кетиш» хавфи ҳақидаги шубҳа янада ортади.
Хулоса ўрнида айтиш мумкинми, АҚШ ўз чегараларини бутунлай ёпмаяпти, балки уларни «филтрли элак»ка айлантирмоқда. Ўзбекистонликлар учун бу янгилик — тайёргарлик ва талабларнинг кескин ошганидан дарак. Энди фақатгина омад (Green Card) кифоя қилмайди, балки мустаҳкам капитал ва профессионал тайёргарлик ҳам шарт бўлади.
