Ўзбекистонда келгуси ҳафтада кутилаётган об-ҳаво ўзгаришлари ва ёғингарчиликлар фонида мамлакатнинг коммунал ва транспорт инфратузилмаси яна бир бор чидамлилик имтиҳонидан ўтишига тўғри келади. 2026 йилнинг 25 январидан 1 февралигача бўлган даврда прогноз қилинаётган қор, яхмалак ва кучли шамол (секундига 25 метргача) шунчаки табиат ҳодисаси эмас, балки энергия тизимидаги заиф нуқталарни ва йўл хизматларининг техник ҳолатини очиб берувчи индикатордир. Асосий зиддият шундаки, ҳар йили такрорланувчи "кутилмаган" қиш шароитига қарамай, бошқарув тизими ҳамон реактив ҳолатда қолмоқда — муаммо олдини олиш эмас, байтига фақат оқибат билан курашиш стратегияси устуворлик қилмоқда.
"Дарё" нашри тақдим этган маълумотларга кўра, кейинги ҳафтада республиканинг қатор ҳудудларида, хусусан, Тошкент, Самарқанд, Жиззах ва Сирдарё вилоятларида шамол тезлиги 22–25 м/с гача кучайиши кутилмоқда. Таққослаш учун, Бофорт шкаласи бўйича бундай тезликдаги шамол дарахтларни илдизи билан суғуриб ташлаш ва енгил конструкцияларга шикаст етказиш қувватига эга. Қорақалпоғистонда ҳароратнинг кечаси 11 даража совуққача тушиши ва Бухоро-Навоий ҳудудларида 27–28 январь кунлари кутилаётган қор ёғингарчилиги иситиш тизимларига бўлган юкламани кескин оширади.
Ўзбекистон иқлими тарихан кескин ўзгарувчанлиги билан ажралиб туради. Бироқ, сўнгги ўн йилликлардаги урбанизация ва инфратузилманинг эскириши табиатнинг ҳар қандай инжиқлигини ижтимоий инқироз даражасига кўтармоқда. Бунинг сабаблари тизимли характерда:
Энергия хавфсизлиги ва юклама: Ҳарорат пасайиши билан газ ва электр энергиясига бўлган талаб геометрик прогрессияда ошади. Статистик маълумотлар шуни кўрсатадики, қиш мавсумида тармоқлардаги аварияларнинг 70 фоизи кучли шамол ва яхмалак туфайли ҳаво линияларининг узилиши билан боғлиқ.
Логистика ва йўл хизматлари: 25–26 январь кунлари тоғли ҳудудларда қор кўчиши хавфи ва йўллардаги яхмалак ҳақидаги огоҳлантириш ҳайдовчилар учун жиддий сигнал. Аммо маҳаллий бошқарув органларининг техник базаси (қум-туз аралашмаси ва махсус техника) чекка ҳудудларда ҳамон етарли эмас.
Ахборот узилиши: Google Trends маълумотларига кўра, аҳоли "об-ҳаво" сўровини энг кўп қидираётган бўлса-да (100 фоиз қизиқиш), расмий идораларнинг тезкор чоралари ва огоҳлантиришлари доим ҳам манзилли етиб бормаяпти.
Экспертлар нима дейди?
Мутахассисларнинг фикрича, иқлим ўзгариши Ўзбекистонда "аномал" ҳодисалар частотасини оширган. Эндиликда стандарт тайёргарлик режалари иш бермайди.
"Бизда инфратузилма 'ўртача' қиш учун лойиҳалаштирилган. Шамол тезлиги 20 метрдан ошганда ёки ҳарорат бир кечада 10 даражага тушиб кетганда, тизим карахт бўлиб қолади. Бу техник эмас, балки бошқарувдаги хато — ресурсларни тақсимлашда энг ёмон сценарий инобатга олинмайди", — дейди соҳа экспертларидан бири.
Нега ечимлар фақат қоғозда қолиб кетмоқда? Асосий тўсиқ — бюджет маблағларининг нотўғри йўналтирилиши ва масъулиятнинг тарқоқлигида. Масалан, йўллардаги яхмалак учун масъул идора ва дарахтларни буташ (электр тармоқларини ҳимоя қилиш учун) билан шуғулланувчи ташкилотлар ўртасида мувофиқлаштирилган алоқа йўқ. Натижада, бир соҳадаги камчилик занжирли реакция каби бошқаларини ҳам ишдан чиқаради.
Кейинги ҳафтадаги об-ҳаво прогнози Ўзбекистон учун навбатдаги "синов полигони" бўлади. Биз 25 метр/секунд тезликдаги шамолда чироқ ўчмаслигига, яхмалакда йўллар ёпилиб қолмаслигига кафолат бера оладиган тизимни шакллантира олдикми? Ёки яна бир бор ҳамма айбни "табиатнинг кутилмаган инжиқлигига" тўнкаб, баҳор келишини кутамизми? Тизимнинг ҳақиқий сифати прогноз қилинган қор ёққандан кейин маълум бўлади.
