Тошкент шаҳрида 16 ёшли ўсмир бошқарувидаги BMW M4 автомобили ЙПХ инспектори кичик сержант Ҳосилбек Эшназаровни уриб юбориши натижасида ходим вафот этди. Бош прокуратура мазкур ҳолат юзасидан Жиноят кодексининг 267-моддаси (автомобилни олиб қочиш) ва 104-моддаси 3-қисми (қасддан баданга оғир шикаст етказиш натижасида жабрланувчининг ўлимига сабаб бўлиш) билан жиноят иши қўзғатди. Ушбу воқеа нафақат йўл ҳаракати хавфсизлиги, балки вояга етмаганлар тарбияси ва ота-оналар жавобгарлиги масаласини мамлакат кун тартибига чиқарди.
Воқеа тафсилотлари ва ҳуқуқий квалификация
25 февраль куни соат тахминан 21:30 ларда, ҳайдовчилик гувоҳномасига эга бўлмаган 10-синф ўқувчиси танишига тегишли бўлган BMW M4 русумли автомашинани автомойкадан рухсатсиз ҳайдаб кетган. Нукус кўчасида ЙҲҚни қўпол равишда бузиб ҳаракатланаётган транспорт воситасини тўхтатмоқчи бўлган инспектор Эшназаровни ўсмир юқори тезликда уриб юборган. Олинган жароҳатлар оқибатида 27 февраль куни инспектор шифохонада вафот этди.
Бош прокуратура матбуот котиби Ҳаёт Шамсутдинов тақдим этган маълумотларга кўра, гумонланувчига нисбатан қуйидаги айбловлар илгари сурилмоқда:
Ўзбекистон Республикаси ЖК 267-моддаси 1-қисми: Транспорт воситасини олиб қочиш (жазо: 5 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиш).
Ўзбекистон Республикаси ЖК 104-моддаси 3-қисми «д» банди: Қасддан баданга оғир шикаст етказиш, натижада жабрланувчининг ўлими келиб чиқиши (жазо: 8 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиш).
Гумонланувчи Жиноят-процессуал кодексининг 221-моддаси тартибида қўлга олинган. Бош прокуратура жазонинг муқаррарлигини таъминлашга ваъда бермоқда.
Фактчекинг: Ижтимоий хавфлилик даражаси ва ўтмишдаги қоидабузарликлар
Мазкур фожиа кутилмаган тасодиф эмас, балки тизимли интизомсизлик натижаси эканини фактлар тасдиқлайди.
Даъво: Ўсмир илгари ҳам ЙҲҚни бузган ва ота-онаси огоҳлантирилган. Манба ва таҳлил:
2025 йил 12 сентябрь: Ўқувчи дарсларни мунтазам қолдиргани учун ота-онаси МЖтКнинг 47-моддаси (Болаларни тарбиялаш мажбуриятларини бажармаслик) билан жаримага тортилган.
2026 йил 9 январь: У BMW X5 русумли (давлат рақамисиз) машинада ЙПХ ходимларининг тўхташ ишорасига бўйсунмаган. Ушбу ҳолат учун 2026 йил 8 январда (суд қарори санаси) унинг отаси Зафаржон Кучкунов яна жавобгарликка тортилган.
Ижтимоий тармоқлар: Гумонланувчи Instagram ва бошқа платформаларда машинага ноқонуний мигалка ва сиреналар ўрнатгани, тезликни оширгани акс этган видеоларни мунтазам жойлаб келган.
Хулоса: Профилактика чоралари ва аввалги жарималар ўсмирнинг хулқ-атворига ижобий таъсир кўрсатмаган. Бу эса амалдаги МЖтК 47-моддаси бўйича қўлланиладиган санкцияларнинг (БҲМнинг 1 бараваридан 5 бараваригача) профилактик кучи етарли эмаслигини кўрсатади.
Масъулият занжири: Ота-она ва автомобиль эгаси
Фожиада фақат ўсмир эмас, балки унга автомобиль калитини бевосита ёки билвосита топширган шахсларнинг ҳам масъулияти кўриб чиқилмоқда.
Автомобиль эгасининг роли
Тергов маълумотларига кўра, BMW M4 автомобили 2002 йилда туғилган аёлга тегишли. Диққатга сазовор жиҳати, ушбу аёл 2024 йилдан буён 18 марта автомобилини ҳайдовчилик гувоҳномаси бўлмаган шахсларга бошқариш учун берган ва жами 37 марта қўпол қоидабузарлик содир этган. Бу Ўзбекистон қонунчилигидаги транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқи бўлмаган шахсга топшириш (МЖтК 135-моддаси) бўйича назоратнинг заифлигини англатади.
Иқтисодий контекст
Гумонланувчининг отаси Зафаржон Кучкунов Жиззах вилояти, Фориш туманида рўйхатдан ўтган "DIABAZ MINERAL WOOL" МЧЖ таъсисчиcи ҳисобланади. Ушбу корхона 577 миллиард сўмдан ортиқ устав фондига эга йирик субъектдир. Бу факт жамиятда "олтин ёшлар" (golden youth) муаммоси ва иқтисодий имкониятларнинг қонундан устун қўйилиши ҳақидаги баҳсларни кучайтирди. Отанинг "Эътиборсизлигим туфайли у қотилга айланиши мумкин эди" деган узри вафот этган ходимнинг уч нафар етим қолган фарзанди олдидаги маънавий масъулиятни қанчалик қоплаши мунозарали бўлиб қолмоқда.
Эксперт фикри ва қонунчиликдаги бўшлиқлар
Ҳуқуқшуносларнинг фикрича, ушбу ҳолатда айбловнинг ЖК 104-моддаси (қасддан баданга оғир шикаст етказиш) бўйича малакаланиши жуда муҳим. Одатда бундай ЙТҲлар ЖК 266-моддаси (транспорт воситалари ҳаракати хавфсизлиги қоидаларини бузиш) билан баҳоланарди. Бироқ, ҳайдовчининг тўхташ ишорасига бўйсунмай, манёвр қилиб ходимни уриб юбориши унинг ҳаракатларида "қасд" элементи борлигини кўрсатади.
Жиззах вилояти ва бошқа ҳудудлардаги ҳайдовчилар учун бу воқеа жиддий дарс бўлиши лозим. Халқаро тажрибада (масалан, Германия ёки АҚШда) вояга етмаган шахснинг такрорий қоидабузарлиги учун ота-оналарга нафақат жарима, балки фарзандини назорат қила олмагани учун жиноий жавобгарликкача бўлган чоралар қўлланилади.
Тошкентдаги воқеа шуни кўрсатдики, йўллардаги хавфсизлик фақат ЙПХ инспекторининг ҳушёрлигига эмас, балки жамиятдаги масъулият туйғусига боғлиқ. 16 ёшли ўсмирнинг қўлидаги BMW M4 қуролга айланди ва бу қуролнинг отилишига йиллар давомида тўпланган жазосизлик ҳисси сабаб бўлди.
Эндиги асосий савол — тергов ва суд жараёни қанчалик шаффоф ўтади? Бош прокуратура ваъда қилган "жазонинг муқаррарлиги" тамойили қонун олдида ҳамма тенг эканлигини исботлай оладими? Бу нафақат Тошкент, балки бутун республика, жумладан Жиззах аҳли учун ҳам адолат мезони бўлиб хизмат қилади.
