2026–2027 ўқув йилининг бошланиши муносабати билан Ўзбекистон бўйлаб 800 мингга яқин бола илк бор мактаб остонасига қадам қўйди. Президент Шавкат Мирзиёев Билимлар куни муносабати билан йўллаган мурожаатида ушбу ўқув йилини мамлакат таълим тизимида «маърифий юксалиш йили» деб эълон қилди. Давлат раҳбарининг таъкидлашича, асосий мақсад — ҳар бир мактаб битирувчисининг камида битта замонавий касб-ҳунарни эгаллаб чиқишини таъминлаш ва бунинг учун ҳудудларда «Касблар шаҳарчалари»ни ташкил этишдир.
Мазкур ташаббуслар мамлакатдаги меҳнат бозори ва иқтисодий талабларнинг ўзгариши билан бевосита боғлиқ. Сўнгги йилларда давлат томонидан таълимни фақат назарий билимлар бериш манбаи эмас, балки амалий кўникмалар, хорижий тиллар ва рақамли технологияларни ўргатиш майдонига айлантириш бўйича тизимли чора-тадбирлар кўрилмоқда.
Хусусан, Жиззах вилояти каби саноат ва аграр соҳа жадал ривожланаётган ҳудудларда замонавий касб эгаларига талаб тобора ортиб бормоқда. Вилоятда автосаноат, қайта ишлаш ва енгил саноат тармоқларининг кенгайиши юқори синф ўқувчиларидан аниқ амалий ва техник кўникмаларни талаб этмоқда. Минтақада барпо этилиши кўзда тутилган касбий таълим инфратузилмаси маҳаллий ёшларнинг ўқишни тамомлагач, меҳнат бозорига тезкор интеграциялашувига хизмат қилади.
Фактлар ва рақамлар таҳлили
Даъво: Янги ўқув йилида 800 мингга яқин бола илк бор 1-синфга қабул қилинди.
Манба ва далил: Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг расмий маълумотлари ҳамда демографик кўрсаткичларга кўра, республика бўйича 1-синфга қабул қилинган ўқувчилар сони ростдан ҳам 800 минг атрофини ташкил этади.
Хулоса: Рақамлар расмий статистикага тўлиқ мос келади.
Даъво: Мактаб битирувчиларининг барчаси олий таълим ва касб-ҳунар билан қамраб олинади.
Манба ва далил: Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳамда Статистика агентлиги маълумотларига кўра, мамлакатда олий таълим билан қамраб олиш даражаси сўнгги йилларда 9 фоиздан 42 фоизга етказилган. Бироқ битирувчиларнинг қолган қисми учун муқобил касб-ҳунар таълими ва меҳнат бозорига кириш зарурати сақланиб қолмоқда.
Хулоса: Битирувчиларни мактаб давридаёқ муайян касбга йўналтириш стратегик зарур чора ҳисобланади.
Иқтисодий омиллар ва ёшлар бандлиги
ЮНИСЕФ ва БМТ Тараққиёт дастури (UNDP) томонидан Ўзбекистонда ёшлар бандлиги бўйича ўтказилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, битирувчиларда амалий кўникмаларнинг етишмаслиги (skills mismatch) уларнинг иш билан таъминланишига тўсқинлик қилувчи асосий омиллардан биридир. Шу сабабли мактаб давридан бошлаб касб-ҳунарга ўргатиш тизими ўсмирларнинг ижтимоий ва иқтисодий мослашувини енгиллаштиради.
Мисол учун, Жиззах вилоятидаги мактаб ўқувчиси юқори синфда параллел равишда IT-хизматлар, чет тиллари ёки саноатга оид бошланғич мутахассисликни эгалласа, мактабни тугатгач, ҳудудий корхоналарда ёки масофавий иш ўринларида фаолият бошлаши мумкин. Бу эса оилалар даромадини ошириш ва ёшлар ўртасидаги ишсизлик даражасини камайтиришга ёрдам беради.
Президент томонидан илгари сурилган «Касблар шаҳарчалари» концепцияси айнан шу каби масалаларга тизимли ечим сифатида қаралмоқда. Мазкур лойиҳа доирасида замонавий лабораториялар, хорижий тажриба ва соҳавий мутахассисларни жалб этиш режалаштирилган.
Давлат томонидан таълим соҳасини ривожлантиришга жиддий эътибор қаратилаётгани ва ресурслар ажратилаётгани шубҳасиз. Бироқ ислоҳотларнинг реал самарадорлиги фақат инфратузилма объектларига эмас, балки педагогларнинг малакасига, яратилган имкониятларнинг ҳудудларда баробар тақсимланишига ҳамда ўқувчиларнинг шахсий интилишига боғлиқ бўлиб қолади.
