Ўзбекистон аграр секторида ер ажратиш тизими тубдан ўзгаришлар остонасида турибди. 2026 йилнинг 1 майидан бошлаб республиканинг барча ҳудудларида, жумладан, Жиззах вилоятида ҳам қишлоқ хўжалиги ерларини ижарага бериш фақат онлайн аукционлар орқали амалга ошириладиган бўлди. Президентнинг ПФ–68-сонли Фармони билан жорий этилган янги тартибга кўра, йирик инвестиция лойиҳалари (10 миллион доллардан юқори) учун ерлар аукционсиз, тўғридан-тўғри 49 йилга берилиши, яйлов ва лалми ерлар учун эса бошланғич нарх норматив қийматнинг атиги 1 фоизи миқдорида белгиланиши расман тасдиқланди.
Янги нарх сиёсати ва аукцион тартиби
Ер ресурсларидан фойдаланишда бозор механизмларини жорий этиш мақсадида белгиланган янги қоидалар иккита асосий йўналишга бўлинган. Биринчиси — интенсив боғдорчилик ва чорвачилик учун мўлжалланган 50 гектардан 500 гектаргача бўлган майдонлар. Бундай ерларнинг аукциондаги бошланғич баҳоси норматив қийматнинг 50 фоизини ташкил этади.
Агар лот биринчи савдода сотилмаса, механизм сотувчи эмас, балки харидор манфаатига ишлай бошлайди. Ҳар бир такрорий аукционда нарх 10 фоизга пасайтирилади. Бу Жиззах каби аграр салоҳияти юқори, аммо ўзлаштириш харажатлари катта бўлган ҳудудлар учун маҳаллий тадбиркорларга ерни арзонроқ қўлга киритиш имконини беради.
Яйлов ва лалми ерлар: 1 фоизли имтиёз кимга берилади?
Фармондаги энг диққатга сазовор жиҳатлардан бири — яйлов ва пичанзорларни ўзлаштиришга бўлган ёндашувдир. Маълумки, Жиззах вилоятининг айрим туманларида лалми ерлар ва кенг яйловлар мавжуд бўлиб, уларни қишлоқ хўжалиги оборотига киритиш катта сармоя талаб қилади. Давлат буни ҳисобга олиб, бошланғич нархни норматив қийматнинг 1 фоизига туширди.
Бу қадам Жаҳон банки ва Халқаро қишлоқ хўжалигини ривожлантириш жамғармаси (IFAD) каби ташкилотларнинг ер деградациясига қарши курашиш ва яйловлардан самарали фойдаланиш бўйича тавсияларига мос келади. Арзон бошланғич нарх тадбиркорга бор маблағини ер ижарасига эмас, балки суғориш тизимини қуриш ва замонавий агротехнологияларни жорий этишга йўналтириш имконини беради.
Йирик инвесторлар учун «яшил йўлак»
Қиймати 10 миллион доллардан ортиқ бўлган лойиҳалар учун ерларни тўғридан-тўғри ажратиш тизими Ўзбекистон инвестиция муҳитини халқаро стандартларга яқинлаштиришга хизмат қилади. Экспертларнинг фикрича, бундай имтиёз йирик кластерлар ва хорижий капитал иштирокидаги корхоналар учун бюрократик тўсиқларни камайтиради.
Бироқ, бу ерда ҳам қатъий назорат мавжуд: пахтачилик ва ғаллачилик йўналишида ишлаётган субъектлар ер майдонининг ярмидан воз кечган тақдирдагина қолган қисмига 49 йиллик ижара ҳуқуқини сақлаб қолиши мумкин. Бунда асосий талаб — солиқ ва кредит қарздорлигининг йўқлиги. Бу тизим иқтисодий жиҳатдан норентабел бўлган ёки ерни шунчаки «банд қилиб» турган субъектларни бозордан чиқариб юборишга хизмат қилади.
Процессуал тезкорлик ва шаффофлик
Янги тизимнинг яна бир муҳим жиҳати — муддатлардир. Биринчи аукцион хабарнома эълон қилингандан 15 кун ўтиб, такрорий савдолар эса бор-йўғи 1 кун ичида ўтказилади. Бу аввалги ойлаб давом этадиган расмиятчиликларга чек қўяди.
Мутахассисларнинг (масалан, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ва Кадастр агентлиги маълумотларига таянган ҳолда) таъкидлашича, ерни электрон аукцион орқали бериш инсон омилини минималлаштиради. Бу эса коррупция хавфини камайтириб, ҳақиқий ер эгаси бўлишни истаган фермер ва тадбиркорларга тенг имконият яратади.
Хулоса ва мулоҳаза
Янги тартиб — бу давлатнинг ер ресурсларидан максимал фойда олиш эмас, балки уни эгасига топшириш орқали ишлаб чиқаришни кўпайтириш истагидир. Жиззахлик фермерлар ва потенциал инвесторлар учун бу ўз бизнес режаларини қайта кўриб чиқиш учун қулай фурсат. Бошланғич нархнинг пастлиги ва жараённинг тезкорлиги соҳада рақобатни кучайтириши тайин. Бироқ, ер олиш — бу ишнинг ярми, холос. Кейинги масъулият ерни оқилона бошқариш ва ваъда қилинган инвестицияларни амалга оширишда қолади. Сизнингча, маҳаллий тадбиркорлар 10 миллион долларлик лойиҳалар билан йирик ер майдонларини ўзлаштиришга тайёрми?
