I. МИТТИВОЙ

Эрталабки соат саккизда Жасурнинг Юнусободдаги ҳовлисида ошхонада ўтириб, ўзи учун одатга айланган совуқ, кечадан қолган шакарсиз қаҳвани майда қултумлар билан ичарди. Қаҳва қуйқаси финжон тубида ғалати шакллар ҳосил қилган, Жасур узоқ вақт улардан кўз узолмай қолди.

Эшик тирқишидан Севаранинг нигоҳи кўринди. Унинг эгнида ҳали тугмалари охиригача қадалмаган мактаб формаси, сочи эса ҳали ҳам тартибсиз эди.

— Дада, — деди у секин яқинлашиб. — Яна ўша совуқ сувни ичяпсизми? Ахир томоғингиз оғрийди-ку.

Жасурнинг юзига йиллар давомида таҳририятда, мажлисларда, халқаро форумларда ишлатиладиган сохта, муздек табассуми эмас, балки фақат шу қизи кўргандагина уйғонадиган илиқ, тирик табассум югурди. У финжонни четга суриб, қизини тиззасига ўтқазди. Чўнтагидан ҳамиша олиб юрадиган, яшил қоғозга ўралган ялпизли конфетни чиқариб унинг кафтига қўйди.

— Бу сизга, Миттивой. Бугунги имтиҳон учун омад, — деди Жасур қизининг бурнини бармоғи билан енгил чертиб.

Севара конфетни очиб оғзига солди-да, бошини отасининг кўкрагига қўйди. У отасининг юрак уришини эшитиб турарди. Ўша уриш маромида Севара учун дунёдаги энг хавфсиз, энг адолатли ва энг қудратли макон бор эди.

— Дада, бугун мактабда иншо ёзамиз. "Менинг қаҳрамоним" деган мавзуда. Мен сиз ҳақингизда ёзмоқчиман. Сиз журналистсиз, одамларни ҳимоя қиласиз, — деди Севара бегубор кўзларини отасига тикиб.

Жасурнинг кўкраги остида нимадир қаттиқ сиқилди. У чап қўлининг бармоқ бўғимларини стол четига уриб, қуруқ чертди. Бу унинг асабийлашганда қиладиган эски одати эди.

— Мен ҳақимда ёзма, Миттивой. Космонавтлар ёки шифокорлар ҳақида ёзганинг маъқул. Улар одамларни қутқаради.

Таҳририят биносига келганида соат ўн бир бўлганди. Йўлакда ходимлари уни ҳурмат билан кутиб олишди. Жасур конформист эди — у юқори доиралар билан ҳеч қачон очиқчасига уришмасди, лекин ўз ходимларини ҳамиша ҳимоя қиларди. Ўтган ҳафта прокуратура таъқибига учраган ёш журналистнинг таҳлилий мақоласини ўз номи остида эълон қилиб, балони ўзига буриб юборган эди. Ходимлари уни матбуотнинг сўнгги қалқони деб билишарди.

Кабинетига кирганда, столи устида ётган номсиз қора конвертга кўзи тушди. Ичида на хат, на имзо бор эди. Фақатгина битта оқ визитка ва унинг устига қўлда ёзилган рақамлар: 11:00. Ва пастида кичик эслатма: "Эртага жонли эфирда янги ижтимоий тартиб лойиҳасини мақтаб чиқасиз. Акс ҳолда, ўтмиш архивдан чиқади".

Жасур конвертни ғижимлаб, ахлат қутисига ташлади. Чўнтагидан қора ручкасини чиқариб, унинг пластик қопқоғини тишлари орасига қисди. Пластмассанинг ғийқиллаган овози миясининг қоронғи бурчакларидан ўша тўққиз йил олдинги чигирткалар овозини уйғотиб юборгандек бўлди.

II. 2020-ЙИЛ, ЎН БИР ДАҚИҚА

Тунги соат иккидан ошганда Тошкент кўчалари мутлоқ бўш, дахшатли даражада сокин эди. Карантин эълон қилинган, ҳаводан хлор ва номаълум хавф ҳиди анқирди.

Бетон устунга урилган "Нексия-2" машинасининг капоти остидан кўк, аччиқ тутун бурқсиб чиқаётган эди. Жасур ўз машинасини йўл четида тўхтатиб, авария жойига югурди.

Эшик тутқичини ушлаганида, қизиган металл унинг кафтидаги терини куйдириб, шилиниб кетди. Жасур оғриққа чидаб, эшикни бор кучи билан тортди. Металл ғижирлаб, бир қарич очилди. Ичкарида Темур ўтирарди. Унинг чап оёғи рул остидаги қисилиб қолган темир конструкция орасида қолган, суяк синиб, шилимшиқ қон шим шимиб оқаётган эди. Темурнинг пешонасидан оққан қуюқ қон унинг кўзларини тўсиб қўйган, у кўрмас, фақат оғир ва пишиллаб нафас оларди.

— Жасур... папкани ол... ўнг ўриндиқда, — деди Темур хириллаган овозда. Унинг тирноқлари рулнинг пластик юзасига шунчалик қаттиқ ботгандики, тирноқ остидан ҳам қон сизиб чиқарди.

Тўсатдан салон ичида, орқа ўриндиқ четида олов кўринди. Синтетик губка ва пластмасса ёнишидан ҳосил бўлган заҳарли, қора тутун Жасурнинг томоғини бўғди. Олов Темурнинг шимлари поясига ўтди. Темур дахшатли, инсон овозига ўхшамас овозда чинқириб юборди.

Жасур уни қўлтиғидан тортишга уринди. Аммо айнан шу сонияда унинг чўнтагидаги телефон титради. Номсиз рақамдан келган совуқ овоз қулоғига эшитилди: "У кетди, Жалилов. Уни қутқаролмайсан, икки дақиқадан кейин газ балони портлайди. Папкани ол ва кет. Қизинг Севарани ўйла, у етим қолмасин".

Жасур тўхтади. У дахшатли қўрқувни ҳис қилди. Ўлиш қўрқуви, ҳаётдан маҳрум бўлиш васвасаси унинг бутун вужудини фалаж қилди. У ўнг ўриндиқда ётган, Тизимнинг барча кирдикорлари ёзилган қора чарм папкани юлиб олди.

Темурнинг ёнаётган қўли Жасурнинг плашининг четига ёпишди. Матонинг куйган ҳиди анқиди. Темур дўстининг кўзларига сўнгги бор қаради — бу нигоҳда нафрат йўқ, фақат чексиз бир ҳайрат ва ишончнинг синиши бор эди. Жасур плашини силтади. Темурнинг қонли бармоқлари мато устидан сирғалиб, пастга тушди.

Жасур ортига ўгıрилиб, ўз машинаси томон югурди. Эшикни ёпиб, газ педалини охиригача босди. Орқа ойнада улкан олов шарининг тун бағрини ёриб, осмонга кўтарилгани ва портлаш овози акс этди.

Тўққиз йил. Бир одамнинг оловда суяклари қолиши, иккинчи одамнинг эса тириклайин қўрқоққа айланиши учун кифоя қилган вақт.

III. КУЛРАНГ ҲУДУД

Таҳририят биносининг коридорида Сабина Алиева Жасурнинг хонасига кирди. У эшикни ичкаридан қулфлади-да, стулга ўтирди. Унинг юзидаги ҳар доимги совуқ ва мукаммал стратегик вазминлик йўқолган, кўзлари қизарган эди.

— Мен кеча кечаси онамнинг қоғозларини титдим, Жасур ака, — деди Сабина овози зўрға чиқиб. — Онам ўлимидан олдин менга айтган гапларнинг исботини топдим. Отам... у мен ўйлагандек авлиё бўлмаган экан.

Жасур индамай, ручка қопқоғини тишлади.

— У ўзининг материаллари, журналистик амбициялари ва Тизим билан бўлган урушлари йўлида бизни қурбон қилган, — Сабина кўзидан оққан ёшни артди. — Онамнинг саратон билан оғриётганини билса ҳам, бизни хавф остида қолдириб, ўша архивлар ортидан қувган. У бизни ҳеч қачон ўйламаган, фақат ўзининг ғоясини севган. Мен йиллар давомида ким учун қасос қидириб юрганимни билмай қолдим.

Тўсатдан Жасурнинг столи устидаги ички алоқа телефони жиринглади. Котибанинг овози эшитилди: "Жасур ака, хавфсизлик ходимлари келишди. Сабина Алиевани сўрашяпти".

Гўшакдан совуқ, бегона овоз эшитилди. Бу овоз ўша тўққиз йил олдинги тунда телефондан келган овознинг айнан ўзи эди:

— Жалилов, Сабина давлат архивини ўғирлаган. Уни ҳозир топширасиз ва у қамалади. Сиз эса бир соатдан кейин эфирга чиқиб, дастурни мақтаб нутқ сўзлайсиз. Шунда Севаранинг ҳаёти тинч бўлади. Битта адашган қизнинг тақдирими ёки "Миттивой"ингизнинг келажагими? Танланг, Жалилов.

Сабина Жасурга қаради. Унинг кўзларида энди қасоскор журналист эмас, балки 22 ёшли ожиз ва адашган қизнинг ҳаёт дахшати бор эди.

Жасур чуқур нафас олди. У стол остидаги планшетни қўлига олди-да, Сабина тайёрлаган фош этувчи материални ўзининг эфир пультига улаб қўйди.

— Уни олиб кетишингиз мумкин, — деди Жасур телефонга секин. — Мен эфирга тайёрман.

Сабина дахшат ичида унга тикилди, лаблари титради:

— Сотқин... Барибир ўзингизни қутқардингиз.

Уни олиб чиқиб кетишаётганда ҳам Жасур унинг юзига қарамади. У фақат битта нарсани биларди: бугун у сўнгги марта қўрқоқ ролида бўлади.

IV. ЎТТИЗ СОНИЯ

Эфир студияси. Жонли эфир датчиги қизил бўлиб ёнди. Мониторларда кўришлар сони сониялар ичида кўтарилди: 100К... 200К... 400К... Бутун мамлакат экран қаршисида эди.

Жасур камерага қаради. Унинг юзида йиллар давомида сақлаб келган ўша профессионал табассуми йўқ эди.

— Ассалому алайкум, — деди у хотиржам овозда. — Бугун мен сизларга Тизим тақдим этаётган янги тартиб дастурини мақтаб беришим керак эди. Аммо мен бошқа нарсани танлайман. Бугун мен сизга ўзимнинг тўққиз йиллик сукунатим ва қўрқоқлигимнинг ҳақиқий баҳосини кўрсатаман.

У пульт тугмасини босди. Жонли эфир экрани иккига бўлинди. Бир томонда Тизимнинг халқни жиловлаш махфий режалари чиқса, иккинчи томонда 2020-йилги ўша қонли тун видеоси пайдо бўлди. Бутун мамлакат Жасурнинг папкани олиб, дўстини оловда ташлаб қочаётганини кўрди.

— Мен қаҳрамон эмасман, — деди Жасур камерага тикилиб. — Мен Тизим ўз қўрқуви билан бошқарган тирик мурда эдим. Бугун мен ўзимни ҳукм қилдим.

Эфирнинг ўттизинчи сониясида канал бутунлай блокланди, студиядаги чироқлар ўчди. Эшикдан бостириб кирган соқчилар Жасурнинг қўлларини орқага қилиб қайиришганда, у ҳаётида биринчи марта енгил нафас олаётган эди. Видео аллақачон Телеграм каналларда тарқалиб бўлганди.

V. КУЛМИНАЦИЯ: САДОҚАТ БАДАЛИ

Навоий чўлидаги махсус қамоқхона. Жазирама июнь қуёши бетон деворларни қиздирар, ташқаридаги қуруқ саҳро бағридан миллионлаб чигирткаларнинг узлуксиз чириллаши эшитилиб турарди.

Жасур Жалилов маҳбуслар кийимида, шиша тўсиқ қаршисида ўтирарди. Тизим уни бутунлай йўқ қилди, жамият уни лаънатлади. У ҳамма нарсасидан айрилди. Аммо унинг хаёлидаги энг оғир юк тармоқлардаги шов-шувлар эмас, фақат бир инсон эди.

Камера эшиги очилди. Ичкарига соқчи ҳамроҳлигида ўн икки ёшли Севара кирди.

Қизалоқнинг эгнида мактаб формаси, кўзлари йиғидан шишиб, қизариб кетганди. У отасининг сочи олинган, юзлари озиб кетган абгор қиёфасини кўриб, эшик ёнида тўхтаб қолди. Қизалоқ секин юриб келди-да, шиша ортидаги стулга ўтирди.

Улар гўшакни кўтаришди. Жасур қизининг кўзларига қарай олмади, у умрида биринчи марта нигоҳларини ерга қаратди. Шундай йирик медиа империяси раҳбарининг қўллари ўн икки ёшли қизининг қаршисида болаларча титрарди.

Хонага оғир ва даҳшатли сукунат чўкди. Бу сукунат ўша тунда Темурнинг машинаси ёнган ўн бир дақиқадан ҳам узунроқ, ҳам оғирроқ эди. Ота ва қиз ўртасида ўн дақиқа давомида бирорта ҳам сўз айтилмади. Фақат шиша ортидан бир-бирининг оғир нафас олиши ва ташқаридаги чигирткаларнинг овози эшитиларди.

Ниҳоят, Севара гўшакка қараб пичирлади:

— Дада... Мен ўша видеони кўрдим.

Жасурнинг томоғига аччиқ бир нарса тиқилди. У кўзларини юмди. Юзидан оқаётган ёш томчилари маҳбуслик кийимининг ёқасига томарди. У қизига ҳеч нарсани тушунтириб бера олмаслигини, ўзини оқлаш қанчалик жирканч эканини биларди.

— Дада, — деди Севара овози титраб, лекин йиғламасликка ҳаракат қилиб. — Мактабдагилар ҳамма нарсани гапиришяпти. Мен уларга ишонмадим. Сиздан эшитгим келди. Айтинг, ўша видеодаги одам сиз эмасдингиз-ку, тўғрими? Сиз амакимни ташлаб қочмагансиз-ку? Айтинг, дада, бу ёлғон деб айтинг...

Жасур секин кўзларини очди ва шиша ортидан қизининг беғубор, умидвор кўзларига қаради. Қизи ҳамон мўъжизага, отасининг поклигига ишонишни хоҳлаётганди. Агар Жасур ҳозир "Йўқ, Миттивой, бу мен эмасдим, видео сохта" деса, қизи унга ишонарди ва бу ёлғон Севарани дунёдаги энг бахтли қизга айлантириши мумкин эди. Аммо бу яна ўша эски қўрқоқлик ва сукунат ботқоғига қайтиш эди.

Жасур чуқур нафас олди. У ҳаётида биринчи марта ойнада машқ қилинган сохта табассумини эмас, ўзининг ҳақиқий, синган юзини кўрсатди.

— Бу мен эдим, Миттивой, — деди Жасур овози зўрға чиқиб, лекин ҳар бир сўзни аниқ талаффуз қилиб. — Ўша тунда оловдан қўрқиб, дўстини ташлаб қочган ўша ифлос қўрқоқ... сенинг отанг эди.

Севара тўсатдан гўшакни ушлаган қўлини туширди. Унинг кўзларидан  дувиллаб ёш қуйилиб келди. Бу дунёдаги энг адолатли деб билган инсонининг, унинг мутлоқ идеалининг батамом қулаши эди. Қизалоқ ўрнидан турди, отасига бошқа қайрилиб қарамасдан, эшик томон югуриб кетди. Хонада фақат гўшакнинг узун қора симда осилиб, шиша деворга урилиб чиқарган монотон тақиллаши қолди.

Жасур гўшакни жойига қўйди. У бармоқларини столга уриб чертиш одатини ҳам, ручка тишлаш одатини ҳам йўқ қилган эди.   Ундаги барча ички қўрқувлар ўша сўнгги рост сўз билан бирга танасини тарк этганди.

У дарчадан Навоий чўлининг чексиз уфқига қаради. Ташқарида миллионлаб чигирткалар тинмай чирилларди, аммо Жасур энди уларни эшитмасди. Ҳақиқат уни қутқармади, қизидан айриб, ҳаётини барбод қилди. Аммо у тўққиз йил ичида илк бор кўзларини юмди ва бутунлай хотиржам, эркин нафас олди.

Тамом
 Ҳакимжон Фозилов 24.06.2026 йил