5 август куни Хитойнинг Шандун провинцияси қирғоқлари яқинидаги денгиз старт платформасидан Samarkand-2028 ва Lampung-1 гиперспектрал сунъий йўлдошлари орбитага учирилиши режалаштирилган. Лойиҳанинг энг муҳим жиҳати шундаки, Samarkand-2028 бортида «Ўзбеккосмос» мутахассислари томонидан ишлаб чиқилган сунъий интеллект модули ўрнатилган бўлиб, у гиперспектрал маълумотларни тўғридан-тўғри орбитада қайта ишлаш имконини беради. Бу эса Ер юзасини масофадан кузатиш самарадорлигини ошириши мумкин.

Сўнгги йилларда дунёда космик маълумотлардан иқтисодиётнинг турли соҳаларида фойдаланиш тобора кенгаймоқда. БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти (FAO), NASA ҳамда Европа космик агентлиги (ESA) маълумотларига кўра, сунъий йўлдош технологиялари сув ресурсларини бошқариш, қишлоқ хўжалиги маҳсулдорлигини ошириш ва экологик мониторингда муҳим воситага айланган.

Samarkand-2028 лойиҳаси ҳам айнан шу эҳтиёжларга жавоб беришга қаратилган. Гиперспектрал технология оддий космик тасвирларга нисбатан кўпроқ маълумот йиғиш имконини беради. У ўсимликлар ҳолати, тупроқ намлиги, сув объектлари ва атроф-муҳитдаги ўзгаришларни юқори аниқликда кузатиш имкониятини яратади.

Масалан, Жиззах вилояти каби қишлоқ хўжалиги ривожланган ҳудудларда гиперспектрал маълумотлар экин майдонларидаги муаммоларни эрта аниқлашга ёрдам бериши мумкин. Бу сув тақчиллиги ёки ўсимлик касалликларининг илк белгилари пайдо бўлган майдонларни тезроқ аниқлаш имконини яратади. Натижада ресурслардан самаралироқ фойдаланиш учун асос пайдо бўлади.

Лойиҳанинг яна бир ўзига хос жиҳати — сунъий интеллект технологияларининг космосда қўлланилаётганидир. Одатда сунъий йўлдош йиғган маълумотлар Ерга узатилиб, кейин қайта ишланади. Samarkand-2028 миссиясида эса маълумотларнинг бир қисми орбитада таҳлил қилинади. Бу ахборот узатиш ҳажмини камайтириши ва натижаларни тезроқ олиш имконини бериши мумкин.

Бироқ лойиҳанинг амалий самараси фақат йўлдошнинг учирилиши билан белгиланмайди. Мутахассислар фикрича, олинган маълумотларни қабул қилиш, сақлаш ва таҳлил қилиш учун етарли инфратузилма ҳам муҳим аҳамиятга эга. Космик маълумотлардан фойдаланиш учун малакали кадрлар, рақамли платформалар ва соҳавий таҳлил марказлари талаб этилади.

Фактларга мурожаат қилинса, ESAнинг Copernicus дастури ва NASAнинг Ерни кузатиш лойиҳалари космик мониторинг қишлоқ хўжалиги ва экология соҳаларида қарор қабул қилиш сифатини яхшилашга хизмат қилиши мумкинлигини кўрсатган. Шу билан бирга, халқаро тажриба космик маълумотларнинг ҳақиқий қиймати уларни амалиётга жорий этиш даражасига боғлиқ эканини ҳам тасдиқлайди.

Samarkand-2028 номи ҳам тасодифий танланмаган. У 2028 йилда Самарқанд шаҳрида ўтказилиши режалаштирилган Халқаро астронавтика конгресси (IAC) шарафига берилган. Бу қарор аввал Австралиянинг Сидней шаҳрида бўлиб ўтган конгресс доирасида қабул қилинган.

Хулоса қилиб айтганда, Samarkand-2028 лойиҳаси Ўзбекистоннинг космик технологиялар соҳасидаги иштирокини кенгайтиришга қаратилган муҳим ташаббус ҳисобланади. Унинг ҳақиқий аҳамияти орбитага чиқишнинг ўзида эмас, балки олинадиган маълумотларни қишлоқ хўжалиги, экология ва ресурслар бошқарувида қай даражада самарали қўллаш имкони яратилишида намоён бўлади. Лойиҳанинг натижалари эса келгуси йилларда амалиётда қандай фойдаланилиши орқали баҳоланади.