Ўзбекистонда пенсияларни ҳисоблаш тизимини тубдан ислоҳ қилиш таклиф этилмоқда. Президент Шавкат Мирзиёевга тақдим этилган янги лойиҳага кўра, пенсия миқдорини амалдаги сўнгги 5 йиллик эмас, балки 20 йиллик иш ҳақи давридан келиб чиқиб ҳисоблаш тизимига ўтиш режалаштирилмоқда. Шу билан бирга, фуқароларнинг паст даромад олган даврларини ҳисобдан чиқариб ташлаш имконияти берилади. Бу чора янги пенсионерларнинг тўловларини ўртача 8 фоизга ошириши кутилмоқда. Мазкур ўзгаришлар республикадаги 4,3 миллиондан ортиқ пенсионерни, хусусан, мамлакатда энг ёш демографик кўрсаткичга эга бўлган Жиззах вилояти аҳолисини ҳам бевосита қамраб олади.
Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасининг 2026 йил 1 апрель ҳолатидаги маълумотларига кўра, Ўзбекистонда пенсия олувчилар сони 4 327,6 минг нафардан ошди. Қизиқарлиси, Жиззах вилояти аҳолиси таркибида пенсионерлар улуши республикада энг паст кўрсаткич бўлиб, бор-йўғи 9,5 фоизни ташкил этади (1,56 миллион аҳолидан 148,2 минг нафари пенсионер). Таққослаш учун, Навоий ва Бухоро вилоятларида бу кўрсаткич 13 фоиздан юқори. Бу Жиззахда меҳнатга лаёқатли ёшлар ва келажакда пенсия тизимига кириб келувчи фаол қатлам улуши жуда юқори эканлигини англатади. Демак, таклиф этилаётган ислоҳотлар айниқса жиззахлик ёш мутахассисларнинг келажакдаги ижтимоий таъминоти учун муҳим аҳамиятга эга.
Янги тартибга кўра, 2027 йилдан бошлаб пенсия ҳисоблашда инобатга олинадиган иш ҳақининг юқори чегараси амалдаги 6 миллион сўмдан 6,6 миллион сўмга оширилади. Ҳозирги тизимда инсон қанча кўп ойлик олмасин, пенсия ҳисоблашда фақатгина 6 миллион сўмгача бўлган қисми инобатга олинади. Лимитнинг оширилиши юқори малакали кадрлар учун қўшимча рағбат бўлади.
Жамғариб бориладиган тизимдаги янги имкониятлар
Бугунги кунда фуқаролар иш ҳақининг бор-йўғи 0,1 фоизи жамғариб бориладиган пенсия ҳисобварағига (Халқ банки) ўтказилади. Ушбу маблағларга йиллик 10 фоиз устама тўланади, бу эса инфляция шароитида тижорат банклари омонатларидан қарийб икки баробар кам демакдир. Шу боис давлат аҳолини фаол иштирок этишга ундаш учун шериклик тизимини таклиф қилмоқда.
Агар фуқаронинг ойлик маоши 7,6 миллион сўмгача бўлса ва у ўз хоҳиши билан даромадининг 5 фоизини жамғариб бориладиган ҳисобига ўтказса, давлат унга яна 2,5 фоиз қўшимча маблағ қўшиб беради. Ойлиги 7,6 миллион сўмдан юқори бўлганлар учун эса ижтимоий солиқнинг ошган қисмидан 1 фоизи жамғариб бориладиган тизимга йўналтирилади.
Ислоҳотларнинг иқтисодий асослари ва демография
Халқаро валюта жамғармаси ва Жаҳон банки экспертларининг хулосаларига кўра, ислоҳотлардан кўзланган яна бир мақсад — пенсия жамғармаларини иқтисодиёт учун «узоқ муддатли ресурс»га айлантиришдир. Хусусий ва корпоратив пенсия тизимларининг йўлга қўйилиши молиявий бозорни барқарорлаштиради.
Бироқ тизим олдида жиддий муҳокамалар ҳам турибди. Хусусан, Пенсия жамғармаси томонидан эркаклар учун пенсия ёшини 60 ёшдан 63 ёшгача, аёллар учун эса 55 ёшдан 58 ёшгача босқичма-босқич ошириш масаласи кўриб чиқилмоқда. Бу чора мамлакатдаги демографик юкламани камайтириш ва жамғарма барқарорлигини таъминлаш учун зарур деб баҳоланмоқда. Жиззах вилояти мисолида олганда, меҳнат бозоридаги ёшлар улушининг кўплиги қисқа муддатда жамғарма тушумларини таъминласа-да, узоқ муддатли ислоҳотларсиз келажакда тизим устига тушадиган молиявий босимни енгиш қийин бўлади.
Таклиф этилаётган ўзгаришлар фуқароларнинг ўз кексалиги учун масъулиятини оширишга қаратилган тизимли қадам сифатида баҳоланмоқда. Ушбу янгиликлар сизнинг келажакдаги молиявий режаларингизга қандай таъсир қилади ва сиз 5 фоизлик жамғариш тизимида иштирок этишга тайёрмисиз?
